Formalismo de Keldysh


F. P. Marín
><
Menu

Átomo + Radiación

Consideremos

Ver la figura siguiente:

> z 0 L Z Δ E + E _
Un átomo a dos niveles encerrado entre dos paredes perfectamente reflectoras es afectado por el gas de fotones que lo rodea: Ello produce tanto absorción y emisión espontánea como emisión estimulada del átomo. Este modelo simple es frecuente en la literatura de LASER ( ver, por ejm, Laser Physics. M. Sargent III, M. Scully and W. E. Lamb Jr. Westview Press; Fifth Printing 1987 edition; January 22, 1978 ) y, a su vez, constituye un ejemplo simple de la cuantización del campo electromagnético.
 
La idea de emisión espontánea fue introducida por Einstein, basado en el Pricipio de Balance Detallado, y condujo al Coeficiente $A$ de Einstein que es la tasa de decaimiento espontáneo.

El Átomo

Puesto que el átomo es un sistema a dos niveles $\pars{~\ket{-}\ \mbox{y}\ \ket{+}~}$, su hamiltoniano $H_{\rm A}$ puede ser representado por la siguiente matriz $2 \times 2$:

$$ H_{\rm A} = \pars{\begin{array}{cc}E_{+} & 0 \\ 0 & E_{-}\end{array}} = {E_{+} + E_{-} \over 2} + {E_{+} - E_{-} \over 2}\,\sigma_{z}\,,\qquad \left\lbrace\begin{array}{rcl} \ket{+} & \equiv & {1 \choose 0} \\[2mm] \ket{-} & \equiv & {0 \choose 1} \end{array}\right. $$ Introduzcamos el operador $\quad b\quad $ tal que $\quad b\ket{-} = 0\quad$ y $\quad b\ket{+} = \ket{-}$: $$ b = \pars{% \begin{array}{cc} \eofm{+}{b}{+} & \eofm{+}{b}{-} \\[1mm] \eofm{-}{b}{+} & \eofm{-}{b}{-} \end{array}} = \pars{% \begin{array}{cc} 0 & 0 \\[1mm] 1 & 0 \end{array}} = {\sigma_{x} - \sigma_{y}\ic \over 2} \quad\imp\quad b\+ = {\sigma_{x} + \sigma_{y}\ic \over 2} $$ Note que \begin{align} &\left.\begin{array}{rcl} n & \equiv & b\+b\ =\ \half + \half\,\sigma_{z} \\[2mm] 1 - n & = & bb\+\ =\ \half - \half\,\sigma_{z} \\[2mm] b^{2} & = & {b\+}^{2}\ =\ 0 \end{array}\right\rbrace \quad\mbox{tal que}\quad \left\lbrace\begin{array}{rcl} \braces{b,b\+} & = & \phantom{-}1 \\[2mm] \bracks{b,b\+} & = & -\,\sigma_{z} \\[2mm] \bracks{b,\sigma_{z}} & = & \phantom{-}2b \\[2mm] \bracks{b\+,\sigma_{z}} & = & -2b\+ \\[1mm] \sigma_{z} & = & \phantom{-}2b\+b - 1\ =\ 2n - 1 \end{array}\right. \end{align} Además, $n^{2} = \pars{b\+b}^{2} = b\+b\,b\+b = b\+\pars{1 - b\+b}b = b\+b = n \imp$ que los autovalores de $n = b\+b$ son $0$ y $1$: Ello significa que $\angles{n\pars{t}} = \angles{b\+\pars{t}b\pars{t}}$ representa la probabilidad $\pp_{+}\pars{t}$ de que el átomo se encuentre en el estado excitado $\ket{+}$ en el instante $t$ puesto que $$ \angles{n\pars{t}} = \angles{b\+\pars{t}b\pars{t}} = \bracks{1 - \pp_{+}\pars{t}} \times 0 + \pp_{+}\pars{t} \times 1 = \pp_{+}\pars{t} $$ Además, con la matriz densidad $\rho\pars{t}$ se obtiene: \begin{eqnarray*} \pp_{+}\pars{t} & = & \eofm{+}{\,\rho\pars{t}}{+} = \trace\pars{\rho\pars{t}\ket{+}\bra{+}} = \trace\pars{\rho\pars{t}{1 \choose 0}\pars{1 \quad 0}} = \trace\pars{\rho\pars{t}\pars{\begin{array}{cc}1 & 0 \\ 0 & 0\end{array}}} \\[3mm] & = & \trace\pars{\rho\pars{t}\bracks{\half + \half\,\sigma_{z}}} = \trace\pars{\rho\pars{t}b\+b} = \trace\pars{\rho\pars{0}b\+\pars{t}b\pars{t}} = \angles{b\+\pars{t}b\pars{t}} = \angles{n\pars{t}} \end{eqnarray*} donde $\rho\pars{t} = {\rm U}\pars{t,0}\rho\pars{0}{\rm U}\pars{0,t}$ y $b\pars{t} = {\rm U}\pars{0,t}b{\rm U}\pars{t,0}$. Ver definiciones del operador de evolución.

En términos de $b$ y $b\+$ el hamiltoniano $H_{\rm A}$ puede ser reescrito en la forma:

\begin{align} H_{\rm A} & = E_{-} + \Delta\,b\+b = E_{-} + n\Delta\,,\qquad\qquad \Delta = E_{+} - E_{-} \geq 0 \label{HA} \end{align}

La Radiación

Escogamos los campos eléctrico $\vec{\rm E}\pars{z,t}$ y magnético $\vec{\rm B}\pars{z,t}$ a lo largo de los ejes $x$ e $y$, respectivamente:

\begin{align*} \vec{\rm E}\pars{z,t} & \equiv \hat{x}\raiz{8\pi \over \Omega}\sum_{k}M_{k}^{1/2}\omega_{k} {\rm q}_{k}\pars{t}\sen\pars{kz} \\[3mm] \vec{\rm B}\pars{z,t} & \equiv \hat{y}\raiz{8\pi \over \Omega} \sum_{k}M_{k}^{-1/2}{\rm p}_{k}\pars{t}\cos\pars{kz} \end{align*}
$\Omega = {\cal A}L$ es el volumen del sistema y $\omega_{k} \equiv ck$. $c$ es la rapidez de la luz. ${\rm q}_{k}\pars{t}$ tiene dimensión de longitud tal que $M_{k} > 0$ tiene dimensión de masa y ${\rm p}_{k}\pars{t}$ tiene dimensión de momento lineal. $k$'s son de la forma $k = j\,\pars{\pi/L}$ $\pars{~j = 1,2,3,\ldots~}$ tal que el campo eléctrico se anula en $z = 0$ y $z = L$.
Las ecuaciones de Maxwell $\ds{\nabla\times\vec{\rm E}\pars{z,t} = -\,{1 \over c}\,\partiald{\vec{\rm B}\pars{z,t}}{t}}$ y $\ds{\nabla\times\vec{\rm B}\pars{z,t} = {1 \over c}\,\partiald{\vec{\rm E}\pars{z,t}}{t}}$ conducen, respectivamente, a \begin{align*} \hat{y}\raiz{8\pi \over \Omega} \sum_{k}M_{k}^{1/2}\omega_{k}{\rm q}_{k}\pars{t} \bracks{\cos\pars{kz}k} &= \hat{y}\raiz{8\pi \over \Omega}\sum_{k}M_{k}^{-1/2} \bracks{-\,{\dot{\rm p}_{k}\pars{t} \over c}}\, \cos\pars{kz} \\[3mm] -\hat{x}\raiz{8\pi \over \Omega} \sum_{k}M_{k}^{-1/2}{\rm p}_{k}\pars{t} \bracks{-\sen\pars{kz}k} &= \hat{x}\raiz{8\pi \over \Omega} \sum_{k}M_{k}^{1/2}\omega_{k}\, {\dot{\rm q}_{k}\pars{t} \over c}\sen\pars{kz} \end{align*} De estas relaciones se infiere que $\braces{{\rm q}_{k}\pars{t},{\rm p}_{k}\pars{t}}$ satisfacen las ecuaciones de movimiento, para cada $k$, de un oscilador armónico simple de masa $M_{k}$ y frecuencia angular $\omega_{k}$ ( con constante de Hooke $M_{k}\omega_{k}^{2}$ ):
$\ds{\dot{\rm q}_{k}\pars{t} = {{\rm p}_{k}\pars{t} \over M_{k}}\,,\quad}$ $\ds{\dot{\rm p}_{k}\pars{t} = -M_{k}\omega_{k}^{2}{\rm q}_{k}\pars{t}.}$

La energía ${\cal E}_{\rm rad}$ de la radiación libre es independiente de $t$ y viene dada por

\begin{eqnarray*} {\cal E}_{\rm rad} & = & {1 \over 8\pi}\int_{\rm cavidad}\bracks{% {\rm E}^{2}\pars{z,0} + {\rm B}^{2}\pars{z,0}}\,\dd V \\[3mm]& = & {1 \over 8\pi}\,{\cal A}\sum_{kk'}\left\lbrack\phantom{+}% \raiz{8\pi \over \Omega}M_{k}^{1/2}\omega_{k}{\rm q}_{k} \raiz{8\pi \over \Omega}M_{k'}^{1/2}\omega_{k'}{\rm q}_{k'}\ \ob{\int_{0}^{L}\sen\pars{kz}\sen\pars{k'z}\,\dd z} {\ds{\half\,L\,\delta_{kk'}}}\right. \\&&\left. \phantom{{1 \over 8\pi}\,{\cal A}\sum_{kk'}\left\lbrack\right.}+ \raiz{8\pi \over \Omega}M_{k}^{-1/2}{\rm p}_{k} \raiz{8\pi \over \Omega}M_{k'}^{-1/2}{\rm p}_{k'}\ \ob{\int_{0}^{L}\cos\pars{kz}\cos\pars{k'z}\,\dd z} {\ds{\half\,L\,\delta_{kk'}}}\right\rbrack \end{eqnarray*}
$$ {\cal E}_{\rm rad} = \sum_{k}\pars{{{\rm p}_{k}^{2} \over 2M_{k}} + \half\,M_{k}\omega_{k}^{2}{\rm q}_{k}^{2}} $$
${\cal E}_{\rm rad}$ puede reescribirse en la forma \begin{eqnarray*} {\cal E}_{\rm rad} & = & \sum_{k}{1 \over 2M_{k}\hbar\omega_{k}}\pars{% {\rm p}_{k}^{2} + M_{k}^{2}\omega_{k}^{2}{\rm q}_{k}^{2}}\hbar\omega_{k} \\[3mm]& = & \sum_{k}\pars{{M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} - {\rm p}_{k}\ic \over \raiz{2M_{k}\hbar\omega_{k}}}\, {M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} + {\rm p}_{k}\ic \over \raiz{2M_{k}\hbar\omega_{k}}} - {{\rm q}_{k}{\rm p}_{k} - {\rm p}_{k}{\rm q}_{k}\over 2\hbar}\,\ic} \hbar\omega_{k} \end{eqnarray*} El campo electromagnético se cuantiza con la introducción de las reglas $$ \begin{array}{c} \bracks{{\rm q}_{k},{\rm p}_{k'}} = \ic\hbar\delta_{kk'}\,,\quad \bracks{{\rm q}_{k},{\rm q}_{k'}} = 0\,,\quad \bracks{{\rm p}_{k},{\rm p}_{k'}} = 0 \\[2mm] \mbox{Note que}\ \bracks{M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} + {\rm p}_{k}\ic, M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} - {\rm p}_{k}\ic} = -2M_{k}\omega_{k}\bracks{{\rm q}_{k},{\rm p}_{k}}\ic = 2M_{k}\hbar\omega_{k} \end{array} $$

Ello conduce al hamiltoniano de la radiación libre $H_{\rm R}$:

\begin{align} H_{\rm R} & = \sum_{k}\pars{a_{k}\+a_{k} + \half}\hbar\omega_{k}\label{HR} \end{align}
\begin{eqnarray*} \mbox{donde}&\quad& \left.\begin{array}{rcl} a_{k} & = & {M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} + {\rm p}_{k}\ic \over \raiz{2M_{k}\hbar\omega_{k}}} \\[2mm] a_{k}\+ & = & {M_{k}\omega_{k}{\rm q}_{k} - {\rm p}_{k}\ic \over \raiz{2M_{k}\hbar\omega_{k}}} \end{array}\right\rbrace \quad\imp\quad \left\lbrace\begin{array}{rcl} {\rm q}_{k} & = & \raiz{\hbar \over 2M_{k}\omega_{k}}\pars{a_{k}\+ + a_{k}} \\[2mm] {\rm p}_{k} & = & \raiz{\hbar M_{k}\omega_{k} \over 2}\ic\pars{a_{k}\+ - a_{k}} \end{array}\right. \end{eqnarray*}

El campo electromagnético $\pars{~\vphantom{A^{A^{A}}}% {\rm E}_{x}\pars{z} \equiv {\rm E}_{x}\pars{z,0} \phantom{AA}\mbox{y}\phantom{AA} {\rm B}_{y}\pars{z} \equiv {\rm B}_{y}\pars{z,0}~}$ se reduce a

\begin{align} {\rm E}_{x}\pars{z} &= \raiz{4\pi \over \Omega}\sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\sen\pars{kz} \pars{a_{k}\+ + a_{k}} \\[3mm] {\rm B}_{y}\pars{z} &= \raiz{4\pi \over \Omega}\ic\sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\cos\pars{kz} \pars{a_{k}\+ - a_{k}} \\[3mm]&\phantom{\ =\ } \mbox{con}\ \hbar = 1.\nonumber \end{align}

Interacción Átomo-Radiación

Por simplicidad consideraremos una situación donde el campo varía suavemente sobre la posición del átomo: Es decir,

La interacción del átomo con la radiación viene dada por:

$$ \mbox{}-\pars{\begin{array}{c} \eofm{+}{d_{x}}{+} & \eofm{+}{d_{x}}{-} \\[2mm] \eofm{-}{d_{x}}{+} & \eofm{-}{d_{x}}{-} \end{array}}\, {\rm E}_{x}\pars{Z} $$ Consideramos el caso simple $\eofm{\sigma}{d_{x}}{\sigma} = 0$ y $\eofm{+}{d_{x}}{-} = \eofm{-}{d_{x}}{+} \equiv \wp$ $\pars{~\mbox{con}\ \wp \in {\mathbb R}}$ tal que la interacción del átomo con la radiación se reduce a \begin{eqnarray*} &&\mbox{}-\pars{\begin{array}{c} \eofm{+}{d_{x}}{+} & \eofm{+}{d_{x}}{-} \\[2mm] \eofm{-}{d_{x}}{+} & \eofm{-}{d_{x}}{-} \end{array}}\, {\rm E}_{x}\pars{Z} = -\pars{\begin{array}{c} 0 & \wp \\[2mm] \wp & 0 \end{array}} {\rm E}_{x}\pars{Z} =-\wp\sigma_{x}{\rm E}_{x}\pars{Z} \\[3mm]&& = -\wp\ \ob{\pars{b + b\+}}{\ds{\sigma_{x}}}\ \ob{% \raiz{4\pi \over \Omega}\sum_{k}\omega_{k}^{1/2} \pars{a_{k}\+ + a_{k}}\sen\pars{kZ}}{\ds{{\rm E}_{x}\pars{Z}}} \\[3mm]&& = -{\cal V} \sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\sen\pars{kZ}\pars{a_{k}\+b + b\+a_{k}} - \color{#f00}{{\cal V} \sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\sen\pars{kZ}\pars{a_{k}\+b\+ + ba_{k}}} \\[2mm]\mbox{con}&& \begin{array}{|c|}\hline\\ \mbox{}\\ {\cal V} \equiv \raiz{4\pi \over \Omega}\wp\,,\qquad\hbar = 1 \\ \mbox{}\\ \hline \end{array} \end{eqnarray*} El $\color{#f00}{\mbox{último término}}$ en esta expresión no es importante si solo estamos interesados en el estudio de la absorción o/y emisión resonantes que es uno de los objetivos principales de estas notas. En la presente discusión ignoraremos $\color{#f00}{\mbox{este término}}$ lo cual se conoce como la Aproximación de la Onda Rotante.

En conclusión, la interacción átomo-radiación se reduce, en la Aproximación de la Onda Rotante, a

\begin{align} &-{\cal V} \sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\sen\pars{kZ}\pars{a_{k}\+b + b\+a_{k}}\,, \qquad{\cal V} = \raiz{4\pi \over \Omega}\wp\,;\qquad\hbar = 1 \label{HAR} \end{align}

Con \eqref{HA}, \eqref{HR} y \eqref{HAR} el hamiltoniano del sistema en estudio viene dado por:

\begin{align} H & = E_{-} + \Delta\,b\+b + \sum_{k}\pars{a_{k}\+a_{k} + \half}\omega_{k} -{\cal V} \sum_{k}\omega_{k}^{1/2}\sen\pars{kZ}\pars{a_{k}\+b + b\+a_{k}} \label{HAMASR} \\[3mm]\mbox{con}& \begin{array}{|c|}\hline\\ \mbox{}\\ {\cal V} \equiv \raiz{4\pi \over \Omega}\wp\quad\mbox{y}\quad n = b\+b \\ \mbox{}\\ \hline \end{array}\,,\qquad\hbar = 1 \end{align}
El hamiltoniano presenta algunas dificultades a pesar de que es bilineal:

Una versión reducida es conocida como Hamiltoniano de Rabi ( ver The Canonical Form of the Rabi Hamiltonian. M. Szopa, G. Mys and A. Ceulemans. 1996 ) el cual luce inocentemente simple:

$$ H_{\rm Rabi} = \omega a\+a + \mu\sigma_{z} + \lambda\pars{\sigma^{+} + \sigma^{-}}\pars{a\+ + a} $$ pero no lo es: Revise el artículo mencionado arriba.

El estudio mecánico-cuántico de la absorción y emisión espontanea o inducida de radiación por un átomo es de vieja data. Por ejm, Weisskopf y Wigner iniciaron el estudio de la emisión espontánea en 1930 ( Calculating the Natural Linewidth due to the Dirac Theory of Light . V. F. Weisskopf and E. Wigner, 1930, Z. Phys. 63, 54 ). Para un resumen de la aproximación de Weisskopf-Wigner ver este enlace.

Otro modelo, ampliamente usado en Óptica Cuántica, que se relaciona con el contenido de esta sección viene dado por el hamiltoniano de Jaynes–Cummings ( Comparison of Quantum and Semiclassical Radiation Theories with Application to the Beam Maser. Jaynes E. T. and Cummings F. W. Proc. IEEE 51 (1): 89–109 ( 1963 ) ). Un resumen pedagógico puede consultarse en Wikipedia y en Johansson and Bauch.

Ver también, Lifetime of Excited States and Width of Energy Levels en Quantum Mechanics, A. S. Davydov, Pergamon Press Ltd. 1968, Capítulo IX, pág. 309.

><
Menu